|
7ـ شتي تري جائيز : ئةو شتانةي ئةستةمة خؤيان ليَ بثاريَزريَت كة نةضنة ناو طةرووةوة ، زيانيان بؤ رؤذوو نابيَت وةكو ليك و تؤزو خؤلَي ريَطاو ئاردو تؤزي دانةويَلَة كة دةبيَذريَنةوة.. ئيبنو عةبباس ـ خوا ليَيان رازي بيَت ـ دةيفةرموو : تام كردني سركة يان تامي شتيَك كة دةتةويَ بيكرِيت ، هيضي لةسةر نيية . بةم ثيَوانةشة ، كة مامؤستاياني ئاييني كورد فةتوايان بؤ ضيَشت ليَنةر داوة كة بؤي جائيزة تامي ضيَشتةكةي بكات تا بزانيَت تام و خؤيَي ضؤنة . ئةلحةسةن بةرِؤذوو بوو ، طويَزي بؤ كورِةزا ساواكةي دةجوو ، دةيكرد بة دةميةوة . ئيبراهيميش ريَي بةمة داوة . بنيَشت جووين باش نيية ، بة تايبةتي بنيَشتي سةهم و هي ئةم كؤمثانيا تازانة كة زؤري مةوادي كيمياوي و تام و بؤني تيَداية كة حةتمةن رؤذووةكةي ثيَ دةشكيَت ئةمما بنيَشتي كوردي كة زاناياني كورد فةتوايان لةسةري هةية كة رؤذوو ناشكيَنيَت ، واية ، هةر بةو مةرجةشة كة باسيان فةرمووة ، بةو مةرجةي ثارضةي ووردي ليَ نةبيَتةوةو بكةويَتة طةرووةوة . بةلآم ئيماماني وةكو شةعبي و نةخةعي و حةنةفييةكان و شافيعيةكان و حةنبةلييةكان فةرموويانة : مةكروهة . خاتوو عائيشة خان و عةتاء فةتوايان داوة بؤي كة جوويني جائيزة ، ضونكة وةكو دانة زيخيَك يان ضةويَك واية خستبيَتية ناو دةمييةوة . طرنط ئةوةية كة هةر شتيَك بة ليَكضواندن وةكو بنيَشتي كوردي بوو ، دةشيَت بخريَتة ناو دةم بةو مةرجةي ثارضةي ليَ نةبيَتةوة . ئةطةر ثارضةيةكي ليَ بؤوة و ثةرِيية قورِطةوة ( يةعني ضووة خوارةوة ) ئةوة رؤذووةكة حةتمةن شكاوة .. ئيمامي ئيبنو تةيميية دةفةرمويَ : بؤن كردني بؤني خؤش زياني بؤ رؤذوو نيية . ئةمما كل و شرينقةو شاف و( ئةوي دةخريَتة دةرضةي كؤمةوة ) و ئةوي دةرماني نةخؤشة ئةمانة راجويَييةكي لة نيَوان شةرعناساندا لةسةرة . هةيانة دةفةرمويَ جطة لة كل ، ئةواني تر هةموو رؤذوو دةشكيَنن . هةشيانة دةفةرمويَ هيضيان رؤذوو ناشكيَنن .. وا ديارة راي كؤمةلَي دووةم بةهيَز تر بيَت . ضونكة رؤذوو كة خواثةرستييةكي ئةوةندة طةورةو طرنطة ، ئةطةر ئةم جؤرة شتانة كار تيَكردنيان لةسةر هةبواية ثيَغةمبةر خوا R رووني دةكردةوة ، كة روونيشي بكردايةتةوة ياوةرة بةرِيَزةكاني بة دواي خؤيان دةطةياند ، كة هيض بة كةسي دواي خؤيان نةطةيشتووة ماناي واية هيضيان لةسةر نةهاتووةو دةكةونة بةر شتة جائيزةكان .. ئيَمةش كة هيض حةديسيَكي نة سةحيح و نة حةسةن و نة زةعيف نة موسنةد و نة مورسةلمان ضنط نةكةوتووة ، ناتوانين بة راي غةيرة مةعسوميَك ( كة غةيري ثيَغةمبةرة R ) حوكميَكي شةرعي لةسةر عيبادةتيَك دةركةين .. رؤن و كريَم لةلةش دان و كل و ضاو رشتن و بؤن كردن وهةلَمذين ( با وةكو دوكةلَي بغوردي ئةسلَيش كة زؤر كؤ دةبيَتةوة ضةوري لة لووت و طةرووشدا دروست دةكات ) و بةمانةش رؤذووةوان رةنطة بةهيَزتر ببيَت ، بةلآم هةر زيانيان بؤ رؤذووةكةي نيية . زؤر لةم شتانةش لة زةماني ثيَغةمبةر R و ياوةران و نةوةكاني دوايياندا لة تابعين و دواي ئةوانيش هةبوون و كةس طلةيي لة بةكارهيَنانيان بؤ رؤذووةوان نةبووة . ئةطةر لة ضارةسةر كردني نةخؤش بة دةرمان و برين ثيَضي ( وةك دورينةوةي برينيَك يان شكاويةكي سةر و دةرمان كردني يان هؤقنة كردن ، كة شلةمةني لة ريَي كؤمةوة دةكريَتة ريخؤلَةكانةوة ) دةرمانةكة بة شيَوةيةك لة شيَوةكان طةيشتة ناو طةدة ، هيض زيانيَكي بؤ رؤذووةكة نابيَت . ضونكة زؤرينةي ئةم دةرمانانة بؤ ثاك كردنةوةو دةركردني ثيسي و ضةثةلَي لةشة . واتة هؤكاري هيَنانة دةرةوةن لةلةش نةك هؤكاري ثرِ كردن و تيَر كردن .. هةروةها رؤذووةوان بؤي هةية لة دواي بةربانطةوة تا بةرةبةياني رؤذي نويَ بخوات و بخوانةوةو جيماع بكات ، ئةطةر سثيَدةي بةياني دا ( لة زةماني ئيَستاي ئيَمةدا ئةو ساتةية كة طويَي لة بانطي بةياني دةبيَت ) و ثاروويةك يان خواردنةوةيةكي لة دةمدا بوو ، دةبيَت تفي كاتةوةو قووتي نةدا .هةروةها جيماعيش ئةطةر لةو ساتةدا ثيايدا كرد بوو ، دةبيَت دةري بهيَنيَتةوة . ئةطةر واي كرد ( واتة تفي كردةوة يان دةري هيَنايةوة ) رؤذووةكةي دروستة ، ئةطةر نا ، ئةوة رؤذووةكةي هةر لة سةرةتاوة بةتالَ بؤتةوة . ئيمامان بوخاري و موسليم ـ رةحمةتي خوايان ليَ بيَت ـ لة خاتوو عائيشةوة ـ خوا ليَي رازي بيَت ـ دةطيَرِنةوة كة ثيَغةمبةر فةرمووي : ( إنَّ بلالاً يؤذِّنُ بليْلٍ ، فَكُلُوا واشْرَبُوا ، حَتَّى يُؤذِّنَ ابنُ أُمّ مَكْتُومٍ (1) واتة : بيلالي حةبةشي بانطي يةكةمتان بةشةو بؤ دةدات ، ئيَوة هةر بخؤن و بخؤنةوة ، تا ئةو كاتةي عبد اللةي كورِي ئوم مةكتوم بانطي دووةم دةدا . رؤذووةوان بؤي هةية بة لةش طراني بميَنيَتةوة . ضونكة لةش طراني ثةيوةندي بة رؤذووةوة نيية . هةر وةكو حةديسةكةي خاتوو عائيشة باسي كرد كة ثيَغةمبةر R بةرِؤذووش بووةو لةشي طران بووة تا دوايي غوسلَي دةركردووة . ئةطةر حةيزدارو زةيستان لة شةودا لة خويَن ثاك بوونةوة ، بؤيان رؤذوو بطرن و خؤشتنةكةيان بؤ نويَذ دوا خةن تا رؤذ دةبيَتةوة . ..................................................... (1)البخاري: كتـاب الأذان - بـاب الأذان قبـل الفجـر (1 / 161)، وكتـاب الصـوم - بـاب قـول النبي صلى الله عليه وسلم: "لا يمنعنكم من سحوركم أذان بلال" (3 / 37)، ومسلم: كتـاب الصيـام - باب بيـان أن الدخول فـي الصوم يحصل بطلوع الفجر، برقم (38) ( ( 2/768 وأحمد في "المسند" (2 / 9، 57، 123) (6/ 44، 54، (433 .
|